Geotekstil ne demek?
Geotekstil, genellikle polipropilen (PP) veya polyester (PET) liflerden üretilen, zemin ve dolgu içinde kullanılmak üzere tasarlanmış bir kumaştır. En önemli özelliği su geçirmesidir: suyu geçirirken zemin danelerini tutar. Bu yönüyle sıvıyı tamamen durduran geomembrandan ayrılır.
Geotekstiller tek başına kullanılabildiği gibi, drenaj geokompozitlerinde filtre katmanı, kompozit geogridlerde altlık veya keçe lamineli geomembranlarda koruma katmanı olarak başka geosentetiklerin parçası da olabilir.
Geotekstil ne işe yarar?
- Ayırma: Kırmataş ile ince daneli zemin gibi farklı tabakaların birbirine karışmasını önler; dolgu malzemesi zemine batıp kaybolmaz.
- Filtrasyon: Suyu geçirir, zemin danelerini tutar. Drenaj hendeklerinde ve borularda tıkanmayı önler.
- Drenaj: Kalın dokunmasız geotekstiller suyu sınırlı ölçüde kendi düzlemi içinde de taşıyabilir.
- Koruma: Geomembran ve su yalıtım katmanlarını sivri taşlara ve dolgu sırasında oluşabilecek hasara karşı korur.
- Güçlendirme: Yüksek mukavemetli dokuma geotekstiller zayıf zemin üzerindeki dolguların tabanında donatı olarak çalışır.
Geotekstil su geçirir; su yalıtımı için tek başına kullanılmaz. Sıvının durdurulması gereken yerlerde geomembran gerekir.
Geotekstil çeşitleri
| Tür | Yapısı | Öne çıkan işlev | Tipik kullanım |
|---|---|---|---|
| Dokunmasız (nonwoven, keçe) | Lifler iğneleme veya ısıl yöntemle birleştirilir; kalın ve esnek | Ayırma, filtrasyon, koruma | Yol tabanı, drenaj hendekleri, geomembran koruma |
| Dokuma | İplikler belirli bir örgüyle dokunur; düşük uzama | Ayırma, güçlendirme | Yol ve platform tabanları, dolgu tabanları |
| Yüksek mukavemetli dokuma polyester | PET iplik, 80 – 2200 kN/m boyuna dayanım | Güçlendirme, ayırma | Zayıf zemin üzerindeki dolgu ve setler, donatılı dolgular |
| Geotekstil kaplı kolon (GEC) kılıfı | Dikişsiz dairesel dokuma polyester kılıf | Güçlendirme, düşey drenaj | Çok yumuşak zeminde dolgu temelleri |
Dokunmasız geotekstiller piyasada çoğunlukla birim alan ağırlığıyla (g/m²) anılır. Ancak gramaj tek başına performansı belirlemez; aynı gramajdaki iki ürünün dayanımı ve filtre özellikleri farklı olabilir. Seçimde teknik değerlere bakılmalıdır.
Nerelerde kullanılır?
Yol, demiryolu ve platformlar: Kırmataş temel ile ince daneli alt zemin arasına serilen geotekstil, iki tabakanın karışmasını önler. Temel tabakası temiz kalır ve taşıma gücünü uzun süre korur.
Drenaj sistemleri: Drenaj hendeklerinde ve borularının çevresinde filtre olarak kullanılır; zemin danelerinin drenaj malzemesini tıkamasını engeller.
Geomembran uygulamaları: Gölet, rezervuar ve atık sahalarında geomembranın altında ve üstünde koruma katmanı olarak serilir.
Zayıf zemin üzerindeki dolgular: Yumuşak zemin üzerine yapılan yol dolguları ve setlerde yüksek mukavemetli geotekstil, dolgunun tabanında hem ayırıcı hem donatı olarak çalışır.
Kıyı ve şev koruma: Taş tahkimatın veya beton blokların altında filtre olarak kullanılır; dalga ve akıntıyla zeminin yıkanmasını önler.
Çok yumuşak zeminler: Geotekstil kaplı kolonlar, içleri kum veya çakılla doldurularak kazıklara ekonomik bir alternatif oluşturur.
Doğru geotekstil nasıl seçilir?
Önce geotekstilin ana işlevi belirlenir, sonra bu işleve ait teknik değerlere bakılır:
- Filtrasyon: Karakteristik açıklık boyutu (EN ISO 12956) zeminin dane dağılımına uygun olmalı; su geçirgenliği (EN ISO 11058) zeminden düşük olmamalıdır.
- Ayırma ve koruma: Çekme dayanımı (EN ISO 10319) ve delinme direnci (CBR delinme, EN ISO 12236); dolgu malzemesinin iriliği ve sivriliği arttıkça daha dayanıklı ürün gerekir.
- Güçlendirme: Gerekli çekme dayanımı ve uzama; kalıcı yapılarda uzun süreli sünme davranışı.
- Çevre koşulları: Uzun süre güneş altında kalacaksa UV dayanımı, kimyasal ortamlarda malzeme uyumu.
Geotekstil mi, geogrid mi?
| Konu | Geotekstil | Geogrid |
|---|---|---|
| Yapı | Sürekli kumaş | Açık gözlü ızgara |
| Ana işlev | Ayırma, filtrasyon, koruma | Güçlendirme, stabilizasyon |
| Agregayla etkileşim | Yüzey sürtünmesi | Gözeneklerde kilitlenme |
| Islak, ince daneli zeminde | Ayırıcı olarak altta | Güçlendirme için üstte; ya da ikisi tek üründe: kompozit geogrid |
Uygulama adımları
- Serme yüzeyi tesviye edilir; kök, iri taş ve keskin çıkıntılar temizlenir.
- Geotekstil açılarak kırışıksız serilir; güçlendirme amaçlı ürünlerde ana dayanım yönü yük yönüne getirilir.
- Rulolar arasında, zeminin taşıma gücüne göre proje şartnamesinde belirtilen bindirme payı bırakılır; gerekirse dikiş yapılır.
- Dolgu, iş makineleri doğrudan geotekstilin üzerinde dolaşmadan, önceden serilmiş malzemenin üzerinden ilerleyerek dökülür.
- Geotekstil, serildikten sonra uzun süre güneş altında açıkta bırakılmadan örtülür.
- Hasar gören bölgeler, hasarın çevresini yeterli payla örten bir yama ile onarılır.
