Geotüp ne demek?
Geotüp, yüksek dayanımlı dokuma geotekstil panellerin dikilmesiyle üretilen, üzerinde dolum ağızları bulunan uzun bir tüptür. Daha kısa ve torba biçimli olanlarına geokonteyner de denir. Tüpler genellikle sıvı halindeki malzemenin pompayla basılmasıyla doldurulur.
Geotüplerin uzunluğu 5 ile 60 metre arasında değişebilir; geotekstilin boyuna ve enine çekme dayanımı 80 – 200 kN/m aralığındadır. Bu dayanım, tüpün dolum sırasında maruz kaldığı iç basıncı karşılamak için gereklidir.
Çamur susuzlaştırma nasıl yapılır?
Geotüp, büyük bir filtre torbası gibi çalışır. Su geotekstilin gözeneklerinden dışarı süzülürken katı daneler içeride tutulur. Tüp birçok kez doldurulup süzdürülerek kapasitesine kadar katı biriktirilir.
- Alan hazırlığı: Düz, hafif eğimli bir alan hazırlanır; süzülen suyun toplanması için tabana geomembran ve drenaj katmanı serilir.
- Şartlandırma: Gerekiyorsa çamura, katı danelerin topaklaşıp daha iyi tutulmasını sağlayan polimer eklenir; uygun polimer ve doz ön testlerle belirlenir.
- Dolum: Çamur, dolum ağızlarından tüpe pompalanır; tüp tasarım yüksekliğini aşmayacak şekilde doldurulur.
- Süzülme: Su geotekstilden süzülür, tüp yüksekliği azalır; süzülen su toplanarak geri kullanıma veya arıtmaya yönlendirilir.
- Tekrar dolum: Dolum ve süzülme döngüsü tüp katıyla dolana kadar tekrarlanır.
- Kuruma ve bertaraf: Katı malzeme tüpte konsolide olup kurur; ardından ilgili mevzuata uygun şekilde bertaraf edilir veya değerlendirilir.
Susuzlaştırılabilen başlıca malzemeler: belediye ve sanayi arıtma çamurları, kül ve maden atıkları, liman, gölet ve kanal temizliğinden çıkan sedimentler, tarım ve hayvancılık atık çamurları.
Ulaşılacak katı oranı ve süre çamurun türüne bağlıdır. Proje öncesinde küçük ölçekli bir test torbasıyla ön deneme yapılması önerilir.
Kıyı ve hidrolik yapılarda geotüp
Kum veya yerel malzemeyle doldurulan geotüpler, ağır taş ve beton bloklara ihtiyaç duymadan kıyı ve su yapılarının gövdesini oluşturabilir:
- Kıyı koruma ve dalgakıran çekirdeği
- Mahmuzlar ve kıyı boyu koruma yapıları
- Taşkın ve geçici setler
- Arazi kazanımı ve dolgu sahalarının çevre setleri
Kıyı uygulamalarında tüpün önünde oyulmayı önleyen bir etek koruması yapılması ve tüpün uzun süre güneşe ve darbelere açık kalmaması için üzerinin kaplanması veya korunması önemlidir.
Mekanik susuzlaştırmayla karşılaştırma
| Konu | Geotüp | Mekanik yöntemler (bant pres, santrifüj) |
|---|---|---|
| Ekipman | Basit; pompa ve tüp | Makine yatırımı ve bakım gerekir |
| Enerji | Düşük | Daha yüksek |
| Kapasite artışı | Tüp sayısı artırılarak kolayca | Makine kapasitesiyle sınırlı |
| Alan ihtiyacı | Daha fazla alan gerekir | Daha az alan |
| Süre | Süzülme ve kuruma zaman alır | Daha hızlı |
| Depolama | Susuzlaştırma ve geçici depolama birlikte | Ayrıca depolama gerekir |
Seçimde dikkat edilecekler
- Geotekstil dayanımı: Dolum basıncına ve tüp boyutuna göre; dikiş dayanımı da en az geotekstil kadar önemlidir.
- Filtrasyon özellikleri: Geotekstilin açıklık boyutu, çamurun tane boyutuna ve şartlandırma yöntemine uygun olmalıdır.
- Tüp boyutu: Mevcut alan, hedef hacim ve dolum yüksekliğine göre çevre ve uzunluk belirlenir.
- Kullanım yeri: Kıyı uygulamalarında UV ve darbe etkileri dikkate alınmalıdır.
Sık yapılan hatalar
- Tüpü tasarım yüksekliğinin üzerinde doldurmak: Dikişler ve geotekstil zorlanır, tüp yırtılabilir.
- Zemini düzgün hazırlamamak: Sivri cisimler tüpü deler, eğimli zeminde tüp kayar.
- Süzülen suyu kontrolsüz bırakmak: Suyun toplanıp yönetilmesi gerekir.
- Şartlandırma testi yapmadan başlamak: Süzülme yavaşlar, katı tutma verimi düşer.
- Kıyıda etek korumasını ihmal etmek: Tüpün altı oyulur ve yapı devrilir.
