Neden geomembranlı gölet?
Toprak göletlerde suyun bir kısmı zemine sızarak kaybolur; geçirgen zeminlerde bu kayıp çok yüksek olabilir. Kil kaplama bir çözümdür, ancak uygun kilin bulunması, taşınması ve sıkıştırılması zahmetli ve pahalıdır. Geomembran ise ince bir tabakayla sızmayı neredeyse tamamen durdurur, hızlı uygulanır ve suyun kalitesini korur.
Geomembranlı göletler tarımsal sulama, hayvancılık, yangın suyu depolama, yapay göl ve peyzaj havuzları, maden ve sanayi su depoları gibi pek çok amaçla kullanılır.
Planlama: başlamadan önce
- Hacim ve kullanım: Ne kadar su depolanacak, su ne için kullanılacak? İçme suyu, sulama veya endüstriyel kullanım malzeme seçimini etkiler.
- Zemin etüdü: Zeminin türü, taş içeriği, yeraltı suyu seviyesi ve şevlerin stabilitesi.
- Şev eğimi: Zeminin stabilitesine ve membranın kaymamasına göre belirlenir; dik şevlerde pürüzlü membran gerekir.
- Giriş ve çıkış yapıları: Su alma, boşaltma ve taşkın savağı; boru geçişlerinin membranla bağlantı detayları.
- İzinler: Göletin büyüklüğüne ve su kaynağına bağlı olarak resmi izinler gerekebilir.
Malzeme seçimi
| Karar | Seçenekler | Not |
|---|---|---|
| Malzeme | HDPE / LLDPE | LLDPE düzensiz zemine ve oturmaya daha iyi uyum sağlar; HDPE daha rijit ve kimyasal dayanımı yüksektir |
| Kalınlık | Genellikle 1 – 1,5 mm | Gölet büyüklüğü, zemin, açıkta kalma ve üst yüke göre |
| Yüzey | Düz / pürüzlü | Şevlerde, özellikle üzerine toprak veya koruma katmanı gelecekse pürüzlü |
| Koruma | Geotekstil veya keçe lamineli membran | Taşlı zeminde alt koruma şarttır |
| Alt drenaj | Drenaj geokompoziti veya drenaj hendeği | Yeraltı suyu veya organik zeminde gaz oluşma riski varsa |
Yapım adımları
- Kazı ve şekillendirme: Havuz çukuru projedeki derinlikte kazılır, şevler tasarlanan eğimde şekillendirilir.
- Zemin hazırlığı: Taban ve şevler taş, kök ve sivri cisimlerden arındırılır, düzgün bir yüzey elde edilecek şekilde tesviye edilip sıkıştırılır.
- Alt drenaj: Gerekiyorsa membran altına suyu ve gazı uzaklaştıracak drenaj sistemi yapılır.
- Koruma katmanı: Taşlı veya pürüzlü zeminde membranın altına koruma geotekstili serilir.
- Ankraj hendeği: Şev tepesi boyunca membranın gömüleceği hendek açılır.
- Membran serimi: Rulolar rüzgârsız havada, şevde yukarıdan aşağıya açılır; sıcaklık değişimine karşı bir miktar kırışıklık payı bırakılır.
- Kaynak ve test: Ekler sıcak kama kaynağıyla birleştirilir; detaylarda ekstrüzyon kaynağı kullanılır. Her ek basınçlı hava veya vakum kutusuyla test edilir.
- Detaylar: Boru geçişleri ve yapılar, membranla sızdırmaz şekilde birleştirilir.
- Ankraj: Membranın uçları ankraj hendeğine gömülür ve hendek geri doldurulur.
- Doldurma: Gölet kontrollü şekilde doldurulur; ilk dolumda sızıntı ve şev davranışı gözlenir.
Dış şevler ve çevre düzenlemesi
Göletin dış şevleri ve set üstü de yağmur ve rüzgâr erozyonuna açıktır. Bu yüzeylerde bitkilendirmeyi destekleyen geomat veya dik kısımlarda bitkisel toprakla doldurulmuş geocell kullanılabilir. Set üstüne bakım yolu planlanması, ileride yapılacak kontrol ve onarımları kolaylaştırır.
Bakım ve kontrol
- Membran yüzeyi ve ankraj hendeği düzenli olarak gözle kontrol edilir; yırtık veya kalkma varsa erken onarılır.
- Göletin çevresinde bitki kökleri ve hayvanların membrana zarar vermesi önlenir.
- Temizlik sırasında keskin uçlu aletler ve iş makineleri membranın üzerinde kullanılmaz.
- Su seviyesindeki beklenmedik düşüşler sızıntı belirtisi olabilir; kaynak noktası araştırılır.
Sık yapılan hatalar
- Zemini yeterince temizlemeden membran sermek; sivri taşlar zamanla membranı deler.
- Membranı gergin sermek; soğuk havada büzülen membran köşelerden ve eklerden zorlanır.
- Alt drenajı ihmal etmek; membranın altında biriken su veya gaz membranı kabartır.
- Kaynakları test etmeden göleti doldurmak.
- Boru geçişlerini özensiz yapmak; sızıntıların büyük kısmı detay noktalarından başlar.
